11-13 Yaş Dönemi Sorun Çeşitleri ve Farkındalıklı Çözüm Önerileri

11-13 Yaş Dönemi Sorun Çeşitleri ve Farkındalıklı Çözüm Önerileri

Büyük değişimlerin yaşandığı bu yaş döneminde kuşkusuz sorun çeşitleri de çok fazladır. Özellikle bu dönemde profesyonel yardım almak için başvurular artar. Bunun nedeni, ebeveynlerin her türlü bedeni, psikolojik, sosyal ve diğer türdeki dönüşümlerle baş edememesidir. Ancak bilinmelidir ki bu son derece doğaldır. Anne-babaların bu dönemde sıklıkla kendilerini çaresiz, güvensiz, sinirli ve tükenmiş hissetmeleri görülmektedir çünkü artık karşılarında ne bir çocuk ne de bir yetişkin vardır. Ergen, bir çocuk gibi yardıma muhtaç olabilirken, bir  yetişkin gibi asi davranabilir. Eskiden sorgulanmayan bir takım şeyler sorgulanır, kabul edilenler artık reddedilebilir, günlük yaşamda çok fazla baş kaldırma yer almaya başlar. Sonuç şudur ki, eskiden anne-baba için işe yarayan baş etme mekanizmaları artık işe yaramaz. Bu sıklıkla ebeveynleri krizlere ve sinirliliğe götürmekte ve sayılı seçenekleri olduğunu düşünmektedirler. Ancak aslında çareler bol miktarda mevcuttur. Şimdi bunlara değineceğim.

11-13 Yaş Sorun Örneği 1: Ne söylersem aksini yapıyor, benim haklarıma saygılı değil ama kendisine sonsuz saygı bekliyor...

Farkındalıklı Çözüm önerisi: Bu dönemin en tipik sorunuyla karşı karşıyasınız. Her söylediğinizin aksini yapması “ben artık büyüdüm”ü abartılı bir şekilde göstermek için. Sizin haklarınıza saygılı olmaması “hala çocuk” olduğu ve ihtiyaçlarının giderilmesini istediği için. Yapacağınız en iyi şey, onunla bunu adam akıllı konuşmak. Karşınıza alıp, hem kendinizi anlatmak, hem de onu dinlemek. Sonuçta bazı söylediklerinizi yapıyor ve bazılarını yapmıyor da olabilir. Burada yapmadıklarına odaklanmanız ve orada sizinle ilgili bir durum olup olmadığını da görmeniz en iyisi. Mesela belki de siz eskisi gibi bazı şeyleri fazlaca kontrol etme ihtiyacı duyuyor olabilirsiniz, ya da artık azalması gereken müdahaleleri eskisi gibi devam ettiriyor olabilirsiniz. Ergenlik dönemi ciddi bir biçimde anne-baba ve ergen arasında aslında tam anlamıyla bir “diyalog”un başlaması gereken bir dönemdir ve bu dönemde eskiden yarattığınız “tek yönlü” söylemler son bulmalıdır.

11-13 Yaş Sorun Örneği 2: Galiba birisinden hoşlanıyor... Eve gelince direk odasına kapanıyor ve bir daha yemeğe kadar çıkmıyor. Sorunca da bir şey söylemiyor.

Farkındalıklı Çözüm önerisi: Yine bu dönemde çok sıklıkla görülen davranış türlerinden birisi. Böyle davranması illa birisinden hoşlanması anlamına gelmeyebilir. Burada öncelikli dikkat edilmesi gereken şey sizinle olan diyaloğunda kopmaların başlamasıdır. Bu diyalogların bir nebze kopması aslında gereklidir-yetişkinliğe adım atması için. Ancak tamamiyle kopmuş olması olası bazı sorunlara zamanında eğilememeye dolayısıyla ileriki yaşlarda kişilik problemleri yaşamasına yol açabilir. Burada yapılması gereken hemen “birisinden mi hoşlanıyorsun, neden odana kapanıyorsun, bizi hiç takmıyorsun..vs.” gibi yargılayıcı söylemlere gitmek değil, onun size yaklaştığı herhangi bir anda onu rahatlatıcı bir moda girerek “size açılmasına” zemin hazırlamaktır. Bu konuda sabırlı olmak gerekmektedir. Size açtığı konu ne olursa olsun, onu “aynalayarak yani söylediklerini ona tekrarlayarak” size daha çok anlatabilmesine yardımcı olmaktır. Örneğin okulda öğretmeniyle bir sorunu olmuş olabilir, ya da arkadaşları ona isim takmışlardır. Bunları size ağlayarak bile anlatabilir. O zaman son derece anlayışlı, daha edilgen ve daha dinleyici olmalısınız. Unutmamalısınız ki bu dönemde yakınlığınızı bir üst boyuta taşımanız gerekmektedir. Bu sizin de zaman zaman duygularınızı paylaşmanız anlamına gelir.

11-13 Yaş Sorun Örneği 3: Bana cinsellikle ilgili sorular sormaya başladı. Çocuk ne zaman nasıl olur, hamilelik kaç yaşında olur, cinsellik nedir..vs. Acaba birisiyle mi yakınlaştı? Eyvah!

Farkındalıklı Çözüm önerisi: Hemen telaşlanmamanızı öneririm. Bu yaşta bunu sorması ve merak etmesi kadar doğal bir şey yok. Ancak hemen cinsellikle ilgili kitabı bilgilere de başvurarak bilgilendirmelisiniz. Özellikle cinsellik, korunma yolları, kızlık zarı, ereksiyon, vs. gibi. Bu konularda kız çocukların anneleriyle, erkek çocukların da babalarıyla böyle birkaç görüşme yapması daha uygundur. Bunun nedeni hiç bir zaman erkeğe ait özellikleri bir babanın anlatmasından daha etkili kimsenin anlatamamasıdır. Baba vasıtasıyla erkek çocuğun erkeklik rolleri modellemesi de söz konusu olduğu için cinsellik bilgisini babadan almak bu rol modelinin gelişmesinde de son derece yararlı olur. Kız çocuk da korkmadan annesiyle bu konuları konuşursa ileride kadınlarda sıklıkla görülebilen cinsel istek, vajinismus, ağrılı cinsel ilişki sorunları da engellenmiş olur. Kadınlarda görülen cinsel problemlerin kökeni çoğunlukla ergenlik yaşlarında bu konuların hiç konuşulmaması ve tabu haline getirilmesine bağlıdır. Bunun yanında karşı cinsle bir şey de yaşamış olabilir, eğer hemen panik yapmayıp önce ne olduğunu anlama yoluna giderseniz olası krizleri ve en önemlisi cinsellik konusundaki suçluluk duygularının da önüne geçmiş olursunuz.

11-13 Yaş Sorun Örneği 4: Sivilceleri fazlasıyla çıkmaya başladı ve bunları çok fazla sorun ettiğini düşünüyorum. Sürekli banyoda vakit geçiriyor.

Farkındalıklı Çözüm önerisi: Bu yaşlardaki fizyolojik değişimler nedeniyle sivilceleri çıkması çok doğal olmakla birlikte, beslenme alışkanlıkları ve aslında yaşadığı duygusal çalkantılar dolayısıyla oluşan öfke patlamaları da sivilceleri azdırıyor olabilir. Öncelikle bu durumu olduğu gibi kabullenmelisiniz. Daha sonra bir uzmandan yardım almak ve ayrıca onunla bu konuları yargılamadan ve sakinlikle konuşmak en iyisidir. Belki birinden hoşlanıyordur ve dolayısıyla sivilceleri onu mutsuz ediyordur. Ya da arkadaşlarından fazlaca etkileniyordur. Öncelikle bu dönemin geçici olduğunu ona söyleyin ve sivilcelerle beraber savaşın. Örneğin banyoda yüzünü yıkıyorsa siz de ona eşlik edin. Sürekli yargılayıcı olarak olaya dışardan bakmak öfke patlamalarını arttırmaktan ve size daha çok kızmasından başka bir işe yaramaz. Unutmayın, bu dönem ilişkinizi yeniden yapılandırmanızı gerektiriyor.

Sorun örneklerinden de görüldüğü gibi, 11-13 Yaş dönemiyle baş etmek çok kolay olmasa da her dönemde olduğu gibi anne-babanın bu dönemde de öncelikle kendilerinin farkında olmaları, ergenle bir yetişkinmiş gibi (ama tam da değil) diyalog kurmaları ve özellikle karşılıklı saygı ve güvenin oluşmasında lider rolünü üstlenmeleri gerekmektedir.

Gelecek yazıda görüşmek üzere... (Konumuz: 14-18 Yaş: İlişkiler, Aile ve Toplumun sorgulanması dönemi)
 
Farkındalık ve Sevgiyle,
Duysal Aşkun

© 2007 Duysal Aşkun, DeğişimGrup