iliskiler, Aile ve Toplumun Sorgulanması Dönemi Sorun Çeşitleri ve Farkındalıklı Çözüm Önerileri

14-18 Yaş: İlişkiler, Aile ve Toplumun sorgulanması dönemi Sorun Çeşitleri ve Farkındalıklı Çözüm Önerileri

Kendi öz benliğini ve kimliğini anlamaya çalışmakla birlikte bu anlamlandırma sürecinde geçici benlik durumunun yarattığı deneyimlerle boğuşan ergenin bu yaş döneminde çok çeşitli ve çetrefilli sorun alanları oluşmaktadır. Bunların bir kısmı içsel çatışmalardan, bir kısmı da dışarıda görünebilir olanlardan kaynaklanmaktadır. Burada ebeveynlere düşen, içsel olanları anlamaya çalışmak ancak müdahale etmemek, dışarıda olanları ise yönetmek (modere etmek) ancak kontrol etmemektir. Buradan hareketle sorun çeşitlerine geçerek çözüm önerilerine bakmak yararlı olacaktır.

14-18 Yaş Sorun Örneği 1: Sanırım birisiyle çıkıyor ancak bana anlatmıyor. Eve geldiğinde kapısını kapatıyor ve sürekli internette. Ne yapacağımı şaşırdım, bir türlü diyalog kuramıyoruz, bize karşı açık değil, ayrıca yemek saatlerinde bizle sofraya da oturmuyor, birşey bahane edip geç geliyor.

Farkındalıklı Çözüm Önerisi: Öncelikle bu tip davranışların bu dönem için biraz da doğal olduğunu kabul etmek durumundayız. Çocukluktan yetişkinliğe geçiş sürecinde biraz olsun kendini “büyümüş” hissetmek adına size ters davranması beklenebilir bir durum. Ancak bu tarz kronik gözüken durumlarda aynı zamanda ebeveyn-ergen ilişkisinde sorunlar olduğunu da söylemek durumundayız. Bir ilişkisi varsa bundan başta hiç bahsetmemesi doğal ancak ilişki devam ediyor ve bu alanda sorunlar yaşayıp bunları size hiç açmıyorsa temelde sizin tepkilerinizden korkuyor yani“aranızdaki ilişkiye güvenmiyor” demektir. Bunu halletmenin tek yolu anne-baba olarak bireysel farkındalığınızı arttırmaktır. Bunun için kişisel gelişim kitapları, anne-baba danışmanlığı, anne-babalık seminerleri türü araçlardan faydalanbilirsiniz.

İnternet konusunda ise söylenebilecek çok şey var. Aslında şu anda internetin bu kadar kullanabilir hale gelmesi çeşitli bilgilere hızlıca ulaşma bakımdan olumlu olmakla birlikte özellikle ergenlik döneminde fazlaca bir “kaçış” aracı olması da söz konusu. Gerek arkadaşlıklarda “sanal bir ilişki tarzı”nın kurulması açısından, gerekse “eksik özgüveni koruma” amaçlı bir nevi uzaktan ilişki kurmayı beslemesi bakımından aslında uzun vadede zararlı sonuçları olabiliyor. Ebeveynlerin bu konuda karşılıklı oturup ergenleriyle bir anlaşmaya varmaları gerekiyor. Yani, internetin hangi zamanlarda ve nasıl kullanılacağı konusunda sınırlamalar yapmanın gerekli olduğu kanısındayım. Gerek akademik yaşam gerek sosyal yaşamın sağlıklı yürümesi açısından internet kullanımı ailece çözülmesi gereken bir sorun alanı.

14-18 Yaş Sorun Örneği 2: Bazı konuları fazlaca sorgulamaya başladığını hissediyoruz. Mesela geçen gün bana “Dinler ne için var?” diye bir soru sordu ve zorlandım cevaplarken.

Farkındalıklı Çözüm Önerisi: Geçen yazıda üzerinde durduğum gibi bu yaş döneminde “Din ve Toplum”, “Siyaset ve Politika” türü konularda sorular sorup fikir yürütmesi gayet doğaldır. Önemli olan ona hemen cevap vermeye çalışmak değil, onu bu konuda “araştırıcı” olmaya yönlendirmektir. Örneğin Dinle ilgili soruyu hemen cevaplamaya çalışmak sizi hem zorlar hem de ona aslında kısıtlı bilgi vermiş olursunuz. Bunun yerine ona “Bu konuda yığınla kitap var, sana uygun gelenden başla” demeniz daha iyi olur. Bu başta ergeni tatmin etmese de uzun vadede soruların kolay cevapları olmayabileceğini ve aslında sorduğu soruların cevaplarını bulmakta “kendisinin sorumlu” olduğunu anlamasını sağlayacaktır.

14-18 Yaş Sorun Örneği 3: ÖSS’yi fazla ciddiye almadığını düşünüyorum. Özellikle kurs ve ders konularında çok ilgisiz ve hırssız. Üniversiteyi nasıl kazanacak bu şekilde, bilmiyorum.

Farkındalıklı Çözüm Önerisi: ÖSS konusu aslında ayrı bir yazı dizisini gerektirse de özellikle bu yaş dönemine damgasını vuran bir konu olmasıyla burada değinmek gerektiğini düşünüyorum,

Öncelikle ÖSS’yi 14-16 yaş arasında çok fazla ciddiye almasını beklememeliyiz. Bu dönem, hem kimlik sorunlarının tavana vurduğu, hem de karşı cins konusunun fazlaca gündeme geldiği bir zaman aralığı olmakta ve çoğu ergen için ÖSS şöyle dursun, akademik herhangi bir konu önemini fazlaca kaybetmektedir. Daha sonraki yaş döneminde aşırı ilgisiz ve isteksiz davranmasının nedenleri üzerinde kafa yormak gerekir. Örneğin bu ilgisizlik bir ruhsal sorundan mı kaynaklanıyor, yoksa gerçekten üniversite konusunda bir isteksizlik mi söz konusu? Bunun yanında aile içinde sizin fazlaca ÖSS üzerinde durmanız onun “daha çok size olan tepkisi nedeniyle” aşırı reddedici davranmasına mı yol açıyor? Bunların hepsi anne-baba olarak anlamakla yükümlü olduğunuz konulardır. Bunları olduğu gibi bırakıp direk sonuç-odaklı bir şekilde ergeni suçlamak sorunu daha da ileri götürmekten başka bir işe yaramayacaktır.

14-18 Yaş Sorun Örneği 4: Bu yaz bizlerle olmak istemiyor, arkadaşlarının yazlığına gitmek gibi düşünceleri var, ne yapacağız? Ya orada başına birşey gelirse?

Bu yaş döneminde yapılacak en yararlı şeylerden biri hem kendini birey olarak geliştireceği hem de sosyal olarak açılacağı imkanları yaz döneminde yaratmaktır. Özellikle yaz okulları ve yaz kampları bunun için birebirdir. Bu konuda yurt dışı da iyi bir seçenek olabilir. Bütün bu alternatifleri değerlendirirken ailelerin paniklemesi yerine yapmaları gereken, hem arkadaşlarıyla belli bir zaman aralığını geçirebileceği, hem de ailesiyle bir tatil programını içeren değişik ve zengin bir yaz tatili programı hazırlamalarıdır. Bu yaş dönemindeki “bireyselliğe geçiş” konusu böylelikle sağlıklı bir şekilde desteklenmiş olur.

Gelecek yazıda görüşmek üzere... (Konumuz: 18-25 Yaş: Topluma bir birey olarak karışma ve kendi yaşamını oluşturma dönemi)
 
Farkındalık ve Sevgiyle,
Duysal Aşkun
© 2007 Duysal Aşkun, DeğişimGrup